Mỹ Sơn chung tay bảo vệ đa dạng sinh học Thả về rừng cá thể Rùa núi nâu quý hiếm

Giữa những tán rừng già bao bọc quần thể tháp cổ hơn nghìn năm tuổi, ngày 09/9/2026 đã ghi dấu một câu chuyện đẹp về sự sống được tiếp nối. Một cá thể Rùa núi nâu (Manouria emys) nặng 9kg, sau khi được người dân phát hiện và tự nguyện giao nộp cho UBND phường Điện Bàn, đã chính thức được thả về môi trường tự nhiên tại Khu bảo vệ cảnh quan Di tích lịch sử văn hóa Mỹ Sơn, dưới sự phối hợp tiếp nhận và thực hiện của Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn cùng Hạt Kiểm lâm liên xã khu vực III.

Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, các cơ quan chức năng đã nhanh chóng kiểm tra tình trạng sức khỏe của cá thể rùa, xác minh nguồn gốc và hoàn tất các thủ tục cần thiết để đưa cá thể trở lại đúng sinh cảnh sống của mình. Việc lựa chọn Khu bảo vệ cảnh quan Mỹ Sơn làm nơi tái thả không phải ngẫu nhiên, mà bởi đây là khu vực còn giữ được hệ sinh thái rừng nguyên sinh tương đối nguyên vẹn, hội tụ đủ điều kiện để loài rùa núi sinh trưởng và phát triển lâu dài ngoài tự nhiên. Nhờ đó, chỉ trong thời gian ngắn, cá thể rùa 9kg đã có thể chậm rãi bước những bước đầu tiên trở về với đại ngàn — hành trình khép lại một sự việc, nhưng cũng mở ra một câu chuyện dài hơn về ý nghĩa của việc bảo tồn loài quý hiếm này.

Sở dĩ sự việc thu hút sự quan tâm đặc biệt, bởi Rùa núi nâu không phải là một loài rùa thông thường. Đây là một trong những loài rùa cạn có kích thước lớn nhất tại khu vực Đông Nam Á, giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái rừng, nhưng đồng thời cũng là loài đang phải đối mặt với nguy cơ suy giảm nghiêm trọng do tình trạng săn bắt và buôn bán trái phép kéo dài nhiều năm qua. Theo Sách đỏ IUCN (Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế), loài này được xếp ở cấp Cực kỳ nguy cấp (CR – Critically Endangered) — mức báo động đỏ, cận kề nguy cơ tuyệt chủng ngoài tự nhiên. Cùng với đó, Công ước CITES cũng đưa Rùa núi nâu vào Phụ lục II, qua đó kiểm soát và hạn chế tối đa mọi hoạt động buôn bán quốc tế nhằm ngăn chặn nguy cơ suy giảm quần thể do khai thác thương mại. Chính vì vậy, việc một cá thể trưởng thành, nặng tới 9kg, được người dân tự nguyện giao nộp và đưa trở lại đúng sinh cảnh tự nhiên mang giá trị bảo tồn không nhỏ, góp phần củng cố quần thể loài quý hiếm này ngay tại chính cánh rừng nơi nó vốn thuộc về.

Câu chuyện về cá thể Rùa núi nâu cũng phần nào cho thấy một hướng đi rõ nét mà Mỹ Sơn đang theo đuổi: gắn kết bảo tồn di sản văn hóa với bảo tồn đa dạng sinh học. Không chỉ được biết đến là quần thể kiến trúc tháp Chăm được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, Mỹ Sơn còn sở hữu một vùng lõi rừng tự nhiên rộng lớn, là nơi cư trú của nhiều loài động, thực vật quý hiếm khác. Vì thế, mỗi cá thể được cứu hộ và trở về với rừng, như trường hợp của cá thể rùa lần này, đều góp phần khẳng định rằng giá trị của Mỹ Sơn không chỉ nằm ở những công trình kiến trúc cổ, mà còn ở chính sự sống đang tồn tại và sinh sôi trong lòng di sản.

Để những kết quả tích cực như vậy được nhân rộng, sự đồng hành của cộng đồng đóng vai trò không thể thiếu. Hành động tự nguyện giao nộp cá thể Rùa núi nâu của người dân là một minh chứng cụ thể, đáng được ghi nhận và lan tỏa. Từ câu chuyện này, Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn tiếp tục kêu gọi người dân và du khách cùng chung tay: không săn bắt, buôn bán hay nuôi giữ các loài động vật hoang dã, đặc biệt là các loài nguy cấp, quý, hiếm; chủ động thông báo và giao nộp cho cơ quan chức năng khi phát hiện hoặc bắt gặp động vật hoang dã, để những cá thể ấy có cơ hội được cứu hộ và trở về đúng môi trường sống của mình; và trên hết, cùng lan tỏa ý thức bảo tồn đến gia đình, bạn bè và cộng đồng xung quanh.

Giữa đại ngàn Mỹ Sơn, nơi thời gian in dấu trên từng viên gạch cổ, sự trở về của cá thể Rùa núi nâu hôm nay không chỉ là một sự việc đơn lẻ, mà là lời nhắc nhở về trách nhiệm chung trong việc gìn giữ đa dạng sinh học — để di sản không chỉ được lưu giữ bằng đá gạch, mà còn bằng chính sự sống đang tiếp diễn trong lòng rừng.

Thanh Quốc